08 thg 10 2026
Mùa mưa lũ năm 2025 tại Việt Nam là một năm thiên tai cực hạn, khốc liệt và liên tục phá vỡ nhiều kỷ lục lịch sử trên diện rộng với ghi nhận tới 15 cơn bão và 6 áp thấp nhiệt đới.
Thiên tai là những sự kiện thảm khốc xảy ra tự nhiên và có thể gây ra thiệt hại đáng kể cho cơ sở hạ tầng, tài sản và tử vong. Hầu hết các thảm họa liên quan, cả ở các quốc gia phát triển và đang phát triển, đều do lũ lụt gây ra với ước tính 1,81 tỷ người bị ảnh hưởng (chiếm 23% dân số TG). Trong số đó, 1,24 tỷ người ở Nam và Đông Á, Trung Quốc (395 triệu người) và Ấn Độ (390 triệu người) chiếm hơn một phần ba lượng phơi nhiễm với lũ lụt trên toàn cầu. (Link) Việt Nam chúng ta với đường bờ biển dài là một quốc gia dễ gặp phải các mối nguy về bão lũ. Xét dưới góc độ dân số gặp nguy cơ, Việt Nam xếp hạng thứ 3 về các quốc gia bị ảnh hưởng bởi lũ lụt trên toàn thế giới với 46% dân số bị ảnh hưởng.(Link)
Thảm họa bão lũ phá vỡ môi trường và cơ sở hạ tầng, dẫn đến việc tiếp xúc với mầm bệnh nhiều hơn. Hậu quả thường là sự gia tăng các bệnh truyền nhiễm khác nhau, đặc biệt là trong nhóm dân số dễ bị tổn thương và phải di dời.
Các bệnh truyền nhiễm chính liên quan đến những thảm họa này bao gồm:
Các bệnh lây truyền qua đường nước: Nước lũ có thể bị ô nhiễm bởi các tác nhân gây bệnh, dẫn đến bùng phát các bệnh như bệnh tả, sốt thương hàn và bệnh leptospirosis.
Các bệnh lây truyền qua vật trung gian: Nước tù đọng tạo điều kiện cho muỗi sinh sản, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh như sốt rét, sốt xuất huyết và vi-rút Zika.
Nhiễm trùng đường hô hấp: Nơi trú ẩn quá đông đúc và thông gió kém có thể tạo điều kiện cho các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp lây lan, bao gồm cả cúm và bệnh lao.
Nhiễm trùng da và mô mềm: Các vết thương do thảm họa có thể bị nhiễm trùng, dẫn đến các tình trạng như viêm mô tế bào và nhiễm trùng vết thương.
Nhiễm trùng đường tiêu hóa: Lũ lụt có khả năng gây hại nghiêm trọng đến vệ sinh và cơ sở hạ tầng, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về đường tiêu hóa ở những khu vực bị ảnh hưởng. Tiêu thụ thực phẩm hoặc đồ uống bị ô nhiễm hoặc tiếp xúc với bề mặt bị ô nhiễm cũng có thể dẫn đến viêm dạ dày ruột.
Nhiễm trùng từ động vật: Lũ lụt có thể làm tăng sự lây lan của các bệnh nhiễm trùng từ động vật theo nhiều cách vì nó phá vỡ hệ sinh thái tự nhiên, đưa động vật đến gần con người hơn và làm tăng khả năng lây truyền bệnh. Trong thời gian lũ lụt, hệ thống thoát nước thải và nhà máy xử lý nước thải có thể bị quá tải, dẫn đến tràn nước thải và nước thải chưa qua xử lý làm ô nhiễm nguồn nước uống bằng phân động vật và các tác nhân truyền nhiễm khác, dẫn đến sự lây lan của các bệnh từ động vật như Chikungunya, Viêm gan A và E, Sốt thương hàn, Bệnh tả, Bệnh brucella, Sốt xuất huyết Crimean-Congo, Viêm não Nhật Bản, Bệnh dại, v.v.
Phòng ngừa và kiểm soát là hại biện pháp cần tiến hành song song để đảm bảo sức khỏe của mọi người trong vùng bão lũ và kể cả thời gian sau khi bão lũ đã chấm dứt.
Việc phòng ngừa sự lây lan của các bệnh truyền nhiễm sau thảm họa khí tượng thủy văn liên quan đến một cách tiếp cận đa diện:
Nước, Vệ sinh cơ thể và Vệ sinh chung: Đảm bảo tiếp cận được với nước sạch, vệ sinh phù hợp và các cơ sở vệ sinh là tối quan trọng. Điều này bao gồm việc sử dụng các thiết bị lọc nước, các viên lọc nước, lắp đặt nhà vệ sinh di động và khuyến cáo việc thường xuyên rửa tay bằng nước sạch.
Kiểm soát muỗi: Thực hiện các biện pháp kiểm soát quần thể muỗi, chẳng hạn như phun thuốc trừ sâu và phân phối màn chống muỗi đã qua xử lý, có thể làm giảm nguy cơ mắc các bệnh do vật truyền trung gian.
Tiêm chủng: Các chiến dịch tiêm chủng phòng ngừa các bệnh như bệnh tả và cúm có thể giúp bảo vệ những nhóm dân cư có nguy cơ.
Giáo dục sức khỏe: Giáo dục cộng đồng về các nguy cơ mắc bệnh truyền nhiễm và thúc đẩy các hành vi phòng ngừa có thể trao quyền cho các cá nhân thực hiện các biện pháp chủ động.
Khi dịch bệnh bùng phát, các biện pháp kiểm soát nhanh chóng và hiệu quả là điều cần thiết để hạn chế sự lây lan của dịch bệnh:
Giám sát và phát hiện sớm: Thiết lập hệ thống giám sát dịch bệnh mạnh mẽ để phát hiện sớm các đợt bùng phát và ứng phó kịp thời.
Phản ứng y tế: Triển khai các đội y tế để điều trị và chăm sóc, bao gồm thuốc kháng sinh cho các bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn và thuốc kháng vi-rút cho các bệnh nhiễm trùng do vi-rút.
Cô lập và kiểm dịch: Thực hiện các giao thức cô lập và kiểm dịch để ngăn ngừa sự lây lan của các bệnh truyền nhiễm cao.
Tham gia cộng đồng: Thu hút các nhà lãnh đạo và thành viên cộng đồng tham gia vào các nỗ lực ứng phó để đảm bảo các biện pháp can thiệp phù hợp với văn hóa và hiệu quả.
Sau thảm họa lũ lụt, việc duy trì sức khỏe cá nhân và tăng cường hệ miễn dịch là vô cùng quan trọng. Không chỉ cho cá nhân bạn mà cho cả việc hỗ trợ, giúp đỡ, hướng dẫn mọi người xung quanh. Sau đây là một số hướng dẫn giúp cá nhân luôn khỏe mạnh và phục hồi:
Dinh dưỡng sạch và nước sạch
Bổ sung dinh dưỡng đầy đủ: Ăn nhiều loại thực phẩm để đảm bảo bạn nhận được tất cả các chất dinh dưỡng thiết yếu. Tập trung vào trái cây, rau, ngũ cốc nguyên hạt, protein nạc và chất béo lành mạnh. Lưu ý nguồn thực phẩm rau xanh, thịt cá có thể bị lây nhiễm các yếu tố mầm bệnh nên cần thực hành “ăn chín, uống sôi”. Tham khảo thêm ở bên dưới.
Nước: Uống nhiều nước sạch. Nếu nguồn cung cấp nước bị suy giảm, hãy sử dụng viên lọc nước hoặc đun sôi nước để đảm bảo nước an toàn để uống.
Thực hành vệ sinh
Rửa tay: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt là trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
Vệ sinh chung: Sử dụng các cơ sở vệ sinh phù hợp và xử lý chất thải đúng cách để ngăn ngừa ô nhiễm và lây lan bệnh tật.
Sức khỏe thể chất
Giữ sức khỏe thể chất: Tham gia các hoạt động cứu trợ, khắc phục hậu quả sẽ rất tốn sức và có thể gây mệt mỏi, quá tải. Bạn cần chú ý đến việc nghỉ ngơi hợp lý và bổ sung dinh dưỡng đầy đủ.
Nghỉ ngơi: Đảm bảo bạn ngủ đủ giấc để giúp cơ thể phục hồi và duy trì hệ miễn dịch khỏe mạnh.
Sức khỏe tâm thần
Quản lý căng thẳng: Thực hành các kỹ thuật giảm căng thẳng như hít thở sâu, tập thể dục Giữ liên lạc với những người thân yêu cũng có thể mang lại sự hỗ trợ về mặt cảm xúc.
Tìm kiếm sự trợ giúp: Nếu bạn cảm thấy quá tải, đừng ngần ngại tìm kiếm sự trợ giúp từ các chuyên gia sức khỏe tâm thần hoặc các nhóm hỗ trợ.
Các biện pháp phòng ngừa
Tiêm chủng: Cập nhật thông tin về các loại vắc-xin để bảo vệ chống lại các bệnh có thể phòng ngừa. Điều này đặc biệt quan trọng ở những khu vực bị ảnh hưởng bởi thảm họa, nơi có nhiều khả năng bùng phát dịch bệnh.
Tránh các khu vực bị ô nhiễm: Tránh xa vùng nước lũ và các khu vực có nhiều mảnh vỡ để giảm nguy cơ nhiễm trùng và thương tích.
Hỗ trợ cộng đồng
Cập nhật thông tin: Theo dõi các khuyến cáo về sức khỏe tại địa phương và tuân thủ các hướng dẫn do cơ quan y tế ban hành.
Tình nguyện: Nếu có thể, hãy tham gia vào các hoạt động dọn dẹp cộng đồng và hỗ trợ các nỗ lực giúp khôi phục trạng thái bình thường và giảm thiểu rủi ro sức khỏe.
Sau thảm họa lũ lụt, việc duy trì hệ thống miễn dịch khỏe mạnh là vô cùng quan trọng. Nguy cơ dịch bệnh bùng phát có thể kéo dài cả sau nhiều tháng khi cơn bão lũ đã qua đi. Ngoài việc bổ sung đầy đủ protein, chất béo thiết yếu và nguồn tinh bột sạch tạo năng lượng cho hoạt động cứu trợ, khắc phục hậu quả, những chất dinh dưỡng giúp tăng cường hệ miễn dịch cũng cần được chú ý. Những chất dinh dưỡng chính bạn nên lưu ý như sau:
Vitamin C: Được biết đến với đặc tính tăng cường miễn dịch, nó cũng giúp phục hồi các mô và hấp thụ sắt.Vitamin C có nhiều trong trái cây như Ổi, Nho, trái họ cam, bông cải xanh, khoai tây…Cần lưu ý rằng Vitamin C dễ bổ sung nhất từ rau quả nhưng nếu ăn nhiều quá có thể dẫn tới tiêu chảy.
Vitamin D: Cần thiết cho sức khỏe xương và chức năng miễn dịch. Nó có thể đặc biệt quan trọng nếu bạn ít tiếp xúc với ánh sáng mặt trời. Vitamin D có nhiều trong cá biển, trứng (lòng đỏ), thịt đỏ, gan động vật và sữa tăng cường.
Kẽm: Đóng vai trò quan trọng trong phản ứng miễn dịch và chữa lành vết thương. Kẽm có nhiều trong các loại thịt, hải sản, các loại đậu và quả hạch.
Axit béo Omega-3: Giúp giảm viêm, tăng cường miễn dịch. Có nhiều trong các loại cá, cá biển, các loại hạt, trứng, dầu thực vật và sữa chưa tách béo.
Một điều quan trọng bạn cần lưu ý là cân nhắc đến an toàn vệ sinh thực phẩm và cả nguy cơ chế biến thực phẩm trong vùng lũ. “Ăn chín uống sôi” rất tốt nhưng nó không hoàn toàn loại trừ hết nguy cơ mầm bệnh, virus, chất độc đã bị nhiễm vào nguồn nước. Nguồn nước sạch do vậy rất quan trọng, không chỉ để nấu thức ăn mà còn cả trong vấn đề vệ sinh thân thể để tránh các bệnh nhiễm qua da.
Cuối cùng chúng ta cần luôn lưu ý rằng, nguy cơ dịch bệnh có thể kéo dài ngay cả sau khi tất cả các hậu quả về cơ sở hạ tầng đã được khắc phục. Cần luôn duy trì sức khỏe hệ miễn dịch, sức khỏe tổng thể và có ý thức phòng tránh các nguy cơ lây lan tốt nhất.